Słowo wstępne:

Zapewne każdy, kto próbował tworzyć i nagrywać własną muzykę, zaczął w pewnym momencie zastanawiać się: dlaczego moje utwory brzmią ciszej i mają mniejszego "kopa" niż płyty komercyjne ?

W tym miejscu warto zdać sobie sprawę o istnieniu dwóch pojęć: poziom szczytowy i poziom średni nagrania.

Poziom szczytowy nagrania powinien mieć wartość delikatnie poniżej 0dB (np. -0.1 dB). Aby ustawić w ten sposób poziom szczytowy nagrania, musimy otworzyć je w edytorze audio (np. shareware'owym Cool Edit 96) i skorzystać z funkcji normalizacji (Normalize). Program znajdzie tzw. peak, czyli najgłośniejszy moment w utworze i ustawi głośność utworu tak, aby najgłośniejszy moment znalazł się na wskazanym przez nas poziomie (prawie 0dB).

przed normalizacją                      po normalizacji

Pamiętajmy, że w urządzeniach cyfrowych (a więc także w przypadku komputera), szczytowy poziom nagrania nie może przekroczyć wartości 0dB. Po przekroczeniu tego poziomu nastąpi nieprzyjemne przesterowanie sygnału. W urządzeniach analogowych, zapas ten jest o kilka dB wyższy.

Na początek proponuję skorzystać z procesora dynamiki w programie Cool Edit. Aby tego dokonać, należy z menu Amplitude wybrać opcję Dynamics Processing. Warto poeksperymentować z różnymi ustawieniami i posłuchać (przycisk preview), jaki efekt daje zmiana każdego z parametrów. Spróbujcie zbadać wpływ procesora dynamiki na różne rodzaje sygnału.

Na czym polega kompresja ?

Kompresor jest podstawowym procesorem dynamiki. Działanie kompresora polega na automatycznym obniżaniu głośności sygnału po przekroczeniu przez niego ustalonego progu. Spowoduje to zmniejszenie poziomu szczytowego. Gdy po kompresji zastosujemy normalizację, uzyskamy w efekcie uwtór o wyższym poziomie średnim, niż przed obróbką.

Przykładowa obróbka dynamiczna sygnału

Tak wyglądał sygnał przed obróbką dynamiczną.

Po zastosowaniu kompresji obniżył się poziom szczytowy sygnału.

Następnie sygnał poddajemy normalizacji. Efekt - sygnał o wyższym poziomie średnim.

Jeżeli chcesz przeprowadzić odszumianie ścieżek, zrób to przed kompresją. Kompresja wpływa nie tylko na głośność sygnału, ale też na głośność szumu. Po kompresji ścieżki, szum staje się nieregularny (zmienna głośność), a przez to bardziej kłopotliwy w usuwaniu.

Podstawowe parametry kompresora:

Parametry Thereshold i Ratio można bardzo przejrzyście pokazać w formie graficznej. Oś pozioma przedstawia poziom sygnału wejściowego, natomiast oś pionowa - wyjściowego. Czerwona kropka pokazuje położenie progu Threshold.

1. Parametr Threshold jest ustawiony na 0dB, więc sygnał pozostaje bez zmian.

2. Obniżamy próg zadziałania Threshold do poziomu -6dB. Parametr Ratio jest ustawiony na 1:1, więc sygnał dalej pozostaje bez zmian.

3. Ustawiamy wartość parametru Ratio na 2:1. Sygnał, gdy przekroczy ustalony poziom -6dB, jest lekko kompresowany.

 4. Jeżeli chcemy uzyskać większą wartość kompresji, ustawiamy wyższą wartość parametru Ratio. Ustawienie 19:1 stanowi już kompresję bardzo radykalną.

Wiele procesorów dynamiki, występujących w postaci programów (lub wtyczek - plugin) posiada graficzną reprezentację ustawień. Pozwala to na lepszą orientację w aktualnych ustawieniach kompresora.

Ustawienie parametru Threshold zależy od poziomu głośności sygnału. Parametr Ratio ustawia się róznie, zależnie od rodzaju przetwarzanego sygnału (np. typowo, dla wokalu 2:1 - 6:1).

Oprócz 2 najważniejszych, kompresor może mieć jeszcze inne parametry:

W programach komputerowych (i wtyczkach) możemy ustawić ujemne wartości czasu ataku (funkcja look-ahead). Kompresor analizuje wtedy z wyprzedzeniem obrabiany sygnał, aby móc odpowiednio szybko zareagować.

Kompresja jest w wielu przypadkach bardzo pomocna, ale pamiętajmy - nie należy z jej stosowaniem przesadzać ! Stosowanie nadmiernej kompresji jest błędem popełnianym nagminnie przez początkujących realizatorów. Kompresja powinna być stosowana z umiarem, inaczej może spowodować spłaszczenie brzmienia i jego nienaturalność.

Mimo to zachęcam do eksperymentowania. Żeby nauczyć się sprawnie posługiwać kompresorem, należy pokręcić gałkami i ocenić rezultaty na ucho.

W tym miejscu warto wspomnieć o polskiej firmie PSP Audioware. Jest ona producentem profesjonalnego oprogramowania dla muzyków - oferuje wtyczki (plug-in) do programów sekwencerowych. Jej produkty są znane i cenione przez zawodowców na całym świecie, a przy tym mają bardzo atrakcyjną cenę. Sam używam zestawu tych wtyczek i muszę przyznać, że brzmią naprawdę świetnie.

Wtyczki firmy PSP mają jeszcze jedną, ogromną zaletę. Posiadają obszerną bibliotekę gotowych ustawień (presetów), które są bardzo przydatne w praktyce. Nawet nie będąc dobrze zorientowanym w działaniu kompresora, można wybrać gotowe ustawienie, np. dla wokalu. To naprawdę działa - gorąco polecam !

Oglądając różne kompresory, możemy spotkać się z nazwą side chain. Opcja ta występuje często w bardziej rozbudowanych kompresorach sprzętowych, w postaci 1 lub 2 dodatkowych gniazd. Wetknięcie w nie wtyczki (lub wtyczek) spowoduje przerwanie łańcucha side chain i pozwala na wstawienie tam zewnętrznego urządzenia, np. korektora barwy.